Boycots en sportsancties: de regels van het internationale sportrecht
Artikel geschreven door Carlo Rombolà
“Als een wedstrijd niet of niet volledig kan worden gespeeld om andere redenen dan overmacht, maar vanwege het gedrag van een team of gedrag waarvoor een vereniging of club aansprakelijk is, wordt de bond of de club bestraft met een boete van minimaal CHF 10.000. De wedstrijd wordt verbeurd verklaard of opnieuw gespeeld. Er kunnen aanvullende disciplinaire maatregelen worden opgelegd.”
— FIFA-disciplinaire code, art. 16 — Ongespeelde wedstrijden en stopzetting
De verwijzing naar artikel 16 van de disciplinaire code van de FIFA is van cruciaal belang voor het begrijpen van het juridische kader waarbinnen elke nationale federatie opereert.
De regel bepaalt dat als een wedstrijd niet plaatsvindt of niet kan worden voltooid om redenen die aan een team of federatie kunnen worden toegeschreven, de verantwoordelijkheid direct is en een boete van minimaal CHF 10.000 met zich meebrengt, naast het verlies van de wedstrijd of de herhaling ervan, en de mogelijke toepassing van aanvullende disciplinaire maatregelen.
In praktische termen betekent dit dat een vrijwillige boycot of het niet verschijnen op het veld om politieke, morele of symbolische redenen – hoe legitiem deze vanuit ethisch oogpunt ook mogen lijken – een formele disciplinaire overtreding zou vormen.
De gevolgen zouden onmiddellijk en automatisch zijn: een verbeurde nederlaag, financiële sancties en, in de ernstigste gevallen, aanvullende sancties zoals tijdelijke uitsluiting van competities of schorsing van de betrokken federatie.
Het FIFA-systeem is gebaseerd op het principe van strikte (objectieve) aansprakelijkheid van aangesloten federaties, die niet alleen verantwoordelijk zijn voor de acties van hun geregistreerde spelers en vertegenwoordigers, maar ook voor elk gedrag dat het reguliere verloop van een officiële competitie verhindert.
Een dergelijke verantwoordelijkheid staat los van het motief dat ertoe heeft geleid dat de wedstrijd niet werd gespeeld: politieke, ethische of morele overwegingen vallen niet binnen de lijst van rechtvaardigingen die door de regelgeving worden toegelaten.
Overmacht – zoals natuurgebeurtenissen, rampen of noodsituaties op het gebied van de openbare veiligheid – vormt de enige erkende uitzondering die de schuld van een team of federatie kan uitsluiten.
In alle andere gevallen wordt het niet spelen van een wedstrijd automatisch gekwalificeerd als verwijtbaar gedrag, waarop sancties van artikel 16 van toepassing zijn.
Naast de disciplinaire code van de FIFA herbevestigen de UEFA-reglementen ook de niet-opzegbare verplichting om deel te nemen aan officiële wedstrijden volgens het goedgekeurde schema.
Artikel 27 van het disciplinaire reglement van de UEFA bepaalt dat als een team “weigert een wedstrijd te spelen of weigert een wedstrijd voort te zetten”, de disciplinaire instantie de wedstrijd verbeurd zal verklaren (0-3) en aanvullende sancties kan opleggen, waaronder schorsing van toekomstige competities.
De gecoördineerde toepassing van de FIFA- en UEFA-regels dient om de zekerheid en consistentie van het internationale sportrecht te waarborgen en te voorkomen dat eenzijdige of politiek gemotiveerde beslissingen van individuele federaties de integriteit van competities ondermijnen.
In die zin is het principe van sportieve neutraliteit niet alleen een ethische waarde, maar ook een juridische waarborg: aangesloten federaties moeten onafhankelijk van externe druk en in overeenstemming met de gemeenschappelijke regelgeving handelen.
In het internationale sportrecht vormt de plicht om officiële wedstrijden te spelen een systemische verplichting.
Schending ervan is niet alleen een disciplinaire overtreding, maar ook een bedreiging voor het concurrentieevenwicht en de geloofwaardigheid van de mondiale sportorde.
De FIFA beschermt als supranationale entiteit dit principe om de gelijkheid tussen federaties en de zekerheid van sportieve resultaten te behouden, die essentiële elementen zijn van de legitimiteit van het profvoetbal zelf.
Zelfs wanneer buitensportieve motivaties een weigering om te spelen lijken te rechtvaardigen, legt het internationale sportrecht een duidelijke grens op: beslissingen moeten worden genomen door de bevoegde bestuursorganen, zoals de disciplinaire commissie van de FIFA of het uitvoerend comité van de UEFA, die de enige autoriteiten zijn die bevoegd zijn om in uitzonderlijke gevallen schorsingen of vrijstellingen te gelasten.
In het licht van het regelgevingskader kunnen sportboycots niet worden geïnterpreteerd als daden van vrije meningsuiting, maar eerder als schendingen van de wettelijke verplichting om deel te nemen.
Alleen een officieel besluit van de FIFA of de UEFA kan het niet-betwisten van een internationale wedstrijd legitimeren zonder disciplinaire gevolgen.
Bij ontstentenis van een dergelijke maatregel vormt het niet verschijnen op het veld in alle opzichten een sportovertreding, bestraft met verbeurdverklaring, boetes en aanvullende maatregelen.
Het is een strikte regel, maar wel een die noodzakelijk is om de samenhang en autonomie van het internationale sportrecht te vrijwaren van elke politieke of ideologische inmenging.
