Evolutie van duurzaamheidsbeleid en -strategieën in FIFA
De FIFA regeert het voetbal op wereldschaal. Het coördineert meer dan 200 nationale verenigingen, organiseert de meest bekeken toernooien ter wereld en genereert economische stromen die weinig andere sectoren kunnen evenaren. Dit alles brengt een ecologische en sociale verantwoordelijkheid van buitengewone proporties met zich mee. Hoe heeft zij dit de afgelopen jaren aangepakt? Met een strategie die op papier flinke stappen heeft gemaakt, maar in de praktijk nog steeds relevante tegenstrijdigheden vertoont. Het begrijpen van deze evolutie is nuttig voor iedereen die in de voetbalwereld werkt en zich wil oriënteren in een evoluerend regelgevings- en reputatielandschap.
Waar de duurzaamheidsstrategie van de FIFA vandaan komt
De toewijding van de FIFA aan duurzaamheid is geen recente ontwikkeling. Inspanningen op het gebied van ecologische, sociale en economische kwesties zijn de afgelopen twintig jaar gedefinieerd en verfijnd en blijven zich ontwikkelen in overeenstemming met de internationale beste praktijken. Vanaf 2021 formaliseerde de FIFA echter een gestructureerde aanpak, waarbij een expliciete klimaatstrategie en gekwantificeerde doelstellingen werden geïntroduceerd. In 2021 publiceerde de FIFA haar eerste klimaatstrategiedocument, waarin zij zich ertoe verplichtte de CO2-uitstoot tegen 2030 met 50% te verminderen en tegen 2040 een netto-nulkoolstofuitstoot te bereiken.
Deze doelstellingen maken deel uit van een breder raamwerk dat is afgestemd op het UN Sports for Climate Action Framework en de Overeenkomst van Parijs. In 2023 formaliseerde FIFA-president Gianni Infantino deze richting binnen de strategische visie ‘Football Unites the World’, die mondiale doelen voor de cyclus 2023-2027 definieert. Binnen dit kader verplicht de FIFA zich tot het ontwikkelen, implementeren en rapporteren van gestandaardiseerde duurzaamheidsstrategieën voor evenementen, het bijdragen aan de Sustainable Development Goals (SDG’s) van de Verenigde Naties, het toepassen van eisen voor duurzame inkoop, het aannemen van maatregelen ter beperking van de klimaatverandering en het bevorderen van een duurzamere voetbalinfrastructuur.
De vijf interventiegebieden
De huidige benadering van duurzaamheid door de FIFA is gestructureerd rond vijf verschillende interventiegebieden, elk met specifieke instrumenten en verantwoordelijkheden. Het eerste gebied is klimaatactie, waaronder het meten van de uitstoot die door toernooien wordt gegenereerd, het definiëren van reductiedoelstellingen en het nemen van maatregelen om de impact van grote evenementen te beperken. In dit verband rapporteert de FIFA haar uitstoot met behulp van standaard methoden voor broeikasgasboekhouding, waaronder het volgen van de uitstoot van toernooien, gaststeden en operationele activiteiten. Het tweede gebied richt zich op de duurzaamheid van evenementen, waarbij voor elk groot toernooi specifieke strategieën worden ontwikkeld. Voor de FIFA Wereldbeker Qatar 2022 benadrukte de FIFA dat het toernooi het eerste in de geschiedenis was dat de ISO 20121-certificering voor duurzaam evenementenbeheer behaalde, waarbij elk gebruikt stadion als duurzaam werd gecertificeerd en een 42% hogere energie-efficiëntie behaalde in vergelijking met internationale benchmarks.
De overige gebieden breiden zich uit naar infrastructuur, supply chain governance en bredere sociale doelstellingen. Duurzaamheid van de infrastructuur houdt in dat er richtlijnen worden gegeven voor het ontwerp en beheer van sportfaciliteiten, waarbij rekening wordt gehouden met de gevolgen voor het milieu op de lange termijn. Dit hangt nauw samen met due diligence in de toeleveringsketen, waarbij duurzame inkoopvereisten worden geïmplementeerd die zich uitstrekken tot de leveranciers en commerciële partners van de FIFA. Ten slotte vertegenwoordigt het vijfde gebied de bijdrage van de organisatie aan de SDG’s van de Verenigde Naties, waarbij sociale programma’s en ontwikkelingsinitiatieven worden ingezet die voetbal rechtstreeks verbinden met mondiale doelstellingen voor duurzame ontwikkeling.
Het WK 2022 in Qatar: de eerste grote test
Het WK in Qatar was het eerste toernooi waar de FIFA haar duurzaamheidsstrategie systematisch toepaste, en de resultaten brachten zowel de geboekte vooruitgang als de beperkingen die er nog zijn onder de aandacht. Aan de positieve kant vormden de ISO 20121-certificering, de energie-efficiëntie van het stadion en de afvalbeheerprogramma’s een echte stap voorwaarts vergeleken met eerdere toernooien. Aan de kritische kant vertelde de totale uitstoot van het toernooi een ander verhaal dan wat officieel werd gecommuniceerd. Het merendeel van de uitstoot werd veroorzaakt door reizen en accommodatie, waarbij 78,9% van de totale uitstoot tijdens de wedstrijd zelf werd geproduceerd, waarvan 54,9% afkomstig was van het luchtvervoer.
De transportgerelateerde uitstoot tijdens het WK in Qatar bleek zelfs hoger te zijn dan de gehele CO2-voetafdruk van de Olympische Spelen van 2024 in Parijs. De FIFA had het toernooi op de markt gebracht als ‘koolstofneutraal’. Deze claim leidde tot officiële klachten in vijf Europese landen. De Swiss Fairness Commission kwam tot de conclusie dat de communicatie van de FIFA misleidend en niet onderbouwd was en dat er geen bewijs was om de verklaarde koolstofneutraliteit te ondersteunen, en beval de organisatie deze terminologie niet langer in haar advertenties te gebruiken.
WK 2026: groeiende uitdagingen
Het WK 2026, georganiseerd door de Verenigde Staten, Canada en Mexico, brengt een ongekende logistieke complexiteit met zich mee. Het toernooi breidt zich uit van 64 naar 104 wedstrijden, met 16 teams meer dan de vorige editie, met locaties verspreid over een heel continent. De luchtvervoergerelateerde uitstoot wordt geschat op 7,72 miljoen ton $CO_2e$, meer dan vier keer hoger dan de gemiddelde luchtvervoeruitstoot van toernooien die tussen 2010 en 2022 worden gehouden.
Deze groei maakt het zeer moeilijk, zo niet onmogelijk, om de reductiedoelstelling van 50% in 2030, zoals vastgelegd in de klimaatstrategie, te halen. Bovendien werd de specifieke duurzaamheidsstrategie voor het WK 2026 begin 2024 verwacht, maar werd deze niet op tijd gepubliceerd. Deze vertraging roept legitieme vragen op over de afstemming tussen de uitgesproken toezeggingen en het operationele vermogen om deze in concrete, gedocumenteerde acties te vertalen.
2030 en 2034: keuzes die wegen op de geloofwaardigheid
Beslissingen over de WK’s van 2030 en 2034 hebben de geloofwaardigheid van de duurzaamheidsstrategie van de FIFA nog verder onder druk gezet. Het WK 2030 wordt georganiseerd door Spanje, Portugal en Marokko, met drie feestelijke wedstrijden in Uruguay, Argentinië en Paraguay om de honderdste verjaardag van het eerste WK te herdenken. Deze geografische opzet impliceert intercontinentaal reizen voor spelers, staf en fans, waardoor de transportemissies aanzienlijk toenemen in een tijd waarin het verminderen ervan cruciaal is. Ondertussen is het WK 2034 toegewezen aan Saoedi-Arabië, waar plannen zijn voor de bouw van elf nieuwe stadions, waarvan er één in Neom zal komen, een stedelijk megaproject dat nog gebouwd moet worden.
De milieu-impact van deze nieuwbouw zal aanzienlijk zijn, waardoor concrete vragen rijzen over de verenigbaarheid van deze keuzes met de verklaarde klimaatdoelstellingen. Deze beslissingen leggen een scherpe spanning bloot tussen twee logica’s die de FIFA nog steeds moeilijk met elkaar kan verzoenen, waarbij de economische en commerciële krachten die de toewijzing van toernooibiedingen aandrijven in evenwicht worden gebracht met de duurzaamheidsdoelstellingen die in haar officiële strategie zijn vastgelegd.
Wat werkt en wat moet verbeterd worden
Een eerlijke analyse van de duurzaamheidsstrategie van de FIFA erkent echte vooruitgang zonder de huidige tekortkomingen te negeren. Op het gebied van de vooruitgang heeft de organisatie met succes gekwantificeerde klimaatdoelstellingen geformaliseerd, internationale normen voor emissierapportage aangenomen en duurzaamheidseisen geïntroduceerd in aanbestedingsprocessen voor toernooien en aanbestedingsspecificaties van leveranciers. Het heeft ook de ISO 20121-certificering behaald voor zijn evenementen en belangrijke strategische allianties gesmeed, zoals de uitbreiding van zijn partnerschap met het Pacific Islands Forum om de klimaatverandering te bestrijden.
Omgekeerd blijven er aanzienlijke tekortkomingen bestaan. Van de 18 klimaatinitiatieven die in de officiële strategie zijn gepland, zijn er slechts twee voltooid, terwijl er bij 14 geen enkele gedocumenteerde vooruitgang te zien is. Bovendien bestaat er geen specifiek duurzaamheidsbudget en blijft de rapportage over gefinancierde initiatieven zeer ondoorzichtig. De kloof tussen de gemaakte toezeggingen en de verifieerbare vooruitgang is nog steeds aanzienlijk, waardoor een grote stap vooruit nodig is in het interne bestuur van de duurzaamheidsactiviteiten van de FIFA.
Het keerpunt: van communicatie naar inhoud
De reis van de FIFA op het gebied van duurzaamheid weerspiegelt een voortdurende transformatie in de gehele mondiale sportindustrie, en markeert de verschuiving van een communicatiegerichte aanpak naar een inhoudelijke aanpak. Jarenlang werd duurzaamheid vooral beheerd als een reputatiekwestie, gekenmerkt door ambitieuze uitspraken en selectieve berichtgeving. Tegenwoordig houdt deze aanpak niet langer stand en schiet tekort bij toezichthouders, institutionele beleggers en een steeds beter geïnformeerd publiek.
De echte uitdaging is niet het stellen van doelstellingen. De echte uitdaging is het terugdringen van de uitstoot in een mondiale gebeurtenis die structureel afhankelijk is van internationaal reizen. Deze uitdaging kan niet alleen worden aangegaan door CO2-compensatie of communicatie; het vereist structurele keuzes met betrekking tot toernooiformaten, selectiecriteria voor locaties, infrastructuur en mobiliteit van fans. Voor clubs, verenigingen en belanghebbenden uit de sector die de FIFA als regelgevend en strategisch ijkpunt beschouwen, is de boodschap duidelijk. De richting is bepaald, de eisen zullen toenemen en degenen die vandaag een robuust meet- en rapportagesysteem bouwen, zullen morgen een concurrentievoordeel hebben. Dit is niet langer alleen maar omdat de FIFA dit uiteindelijk op alle niveaus kan verplichten, maar omdat sponsors, investeerders en de markt er nu al om vragen.
